أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ كانُوا بِآياتِنا يَجْحَدُونَ . اين آيه باز [ مفيد ] استكبار اجتماعى است . ايضاً حم سجده ، بعد از آيهء معروف سجده ، آيهء 38 : فَإِنِ اسْتَكْبَرُوا فَالَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ هُمْ لا يَسْأَمُونَ . اين آيه مفيد استكبار اخلاقى است . - آنجا كه استكبار را به دو قسم تقسيم مىكنيم : استكبار اجتماعى و استكبار در مقابل حقيقت ، آيا خود استضعاف را هم نمىشود به دو قسم تقسيم كرد ، يكى از نظر مادى يكى هم از نظر فكرى ، يعنى بگوييم آنهايى كه در مقابل حقيقت استكبار مىكنند ، مردم را از نظر فكرى استضعاف مىكنند و از نظر فرهنگى ضعيف نگه مىدارند . استاد : البته اين يك معناى درستى است و به تعبير ديگر در قرآن آمده كه در آياتى كه اينجا ضبط كرده‌ايم هست . مثلًا از قول فرعون وقتى كه مردم را [ تحريك ] مىكند مىفرمايد : إِنِّي أَخافُ أَنْ يُبَدِّلَ دِينَكُمْ أَوْ أَنْ يُظْهِرَ فِي الْأَرْضِ الْفَسادَ « 1 » . اين با كلمهء « استضعاف » در قرآن بيان نشده . آيا خود اين مطلب - به قول شما استضعاف فكرى - را قرآن گفته يا نگفته ؟ اين مطلب در قرآن هست اما آن را با تعبير « استضعاف » نگفته است . - آنجا كه قالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا « 2 » استضعاف حتماً استضعاف مادى است ؟ استاد : بله ، ظاهرش اين است كه استضعاف مادى است ولو در مورد آنها از يك استضعاف فكرى بحث مىشود . حالا از آياتى كه بعد همهء اينها را با همديگر مىخوانيم [ مطلب روشنتر مىشود . ]

--> ( 1 ) غافر / 26 . ( 2 ) اعراف / 75 .